Plenaire vergadering 04-12-2019 – Actualiteitsdebat PISA 2018

05 december 2019

Pisa moest maizena worden, zo vatte minister Weyts aan het eind van zijn voorafgaande verklaring de essentie van  het doel in dezen metaforisch samen. Euh…pardon? Als keukenleek wist ik nog wel dat Maizena de merknaam was voor maiszetmeel (N.B. Het woord kan volgens de Woordenlijst van de Nederlandse Taalunie zowel mét als zonder trema geschreven worden) en dat het een bindmiddel was, bijvoorbeeld om sauzen te binden. Oké, maar wat was Pisa dan nog, buiten de OESO-test voor 15-jarigen zoals ik die al een beetje aan het volgen ben vanaf eind 2004 (PISA 2003 dus)? Toegegeven, ik snapte de metafoor dus maar half: het bindmiddel verwees naar de collectieve actie (van alle actoren samen dus) die de minister terecht hier naar voor schoof als de te volgen weg. Maar hoe kon Pisa nu maizena worden, of nog, welk verband kon er tussen die twee zijn, dat ik niet kende? Ik zocht het op. Onder welke precieze noemer die vaardigheid gevat wordt in eindtermen of leerplannen weet ik niet echt meer, maar ik leerde dat Pisa… een notenlikeur uit Toscane is. Eerlijk? Ik prefereer dan toch dat Pisa Pisa blijft en niet verandert in… maizena. Maar ik dwaal af.

Voor ik kort enkele persoonlijke indrukken over het PISA-actualiteitsdebat hieronder vermeld, na al het communicatiegeweld daarover op 3 en 4 december in alle mogelijke mediagedaanten, graag eerst nog dit kleine advies. Zgn. relativeren van PISA 2018 was volgens sommige politici uit den boze en zij waren dus blij dat niemand vandaag in het Vlaams Parlement zich daartoe had laten verleiden, en toch durf ik jou, beste lezer, dit “duidende” artikel van Pedro De Bruyckere in De Morgen van 3 december 2019 (p.23) aanbevelen.

Het actualiteitsdebat zelf dan. Ik weet het… ik val zelf ook in herhaling, maar wat zich nu aan het begin van deze legislatuur voordoet, breekt toch alle records. Ik had nog maar net mijn commentaarstukje ingediend over de onderwijscommissievergaderingen van 14, 21 en 28 november 2019, dat je elders in de nieuwsbrief kunt vinden, of ik moest alweer een niet onverwacht debat volgen waarin nogmaals (N.B. Ik ben intussen de tel kwijt) heel wat onderwijsvoorstellen uit het Regeerakkoord en de beleidsnota de revue passeerden. Maar bovendien: door de procedure van zo’n actualiteitsdebat hebben bepaalde interveniënten die zelf ook nog eens als spreker voor hun fractie optreden alles al meermaals gezegd, voordat ze, als spreker dan, achter het spreekgestoelte verschijnen en daar hun zaken dan gewoon… herhalen. Velen in de politiek hebben de mond vol over efficiëntiewinsten die her en der nog geboekt kunnen worden, maar als je dan dit soort aanpak ziet, ja dan…

Wat ik echter niet wil relativeren, is het belang van het probleem dat voorlag en voorligt. In tegenstelling tot debatten daarover in een verder verleden zie ik nu toch bij meerdere politici enige voorzichtigheid bij het opperen van oorzaken (nee, geen correlaties), oorzaken van de dalende cijfers inzake de resultaten van de Vlaamse 15-jarigen op deze PISA-test… gelukkig.

En toch. Voor de remedies ter zake blijf je de intussen heel gekende tegenstellingen zien over diverse aspecten van de zaak. Ik ga ze hier niet allemaal meer opnoemen, maar het gaat over financiële middelen, over eindtermen, over structuur van het secundair onderwijs, over het moment waarop studiekeuzes gemaakt moeten worden, over het leerlingenpubliek van een school, over de samenstelling van een klas, over (vak)didactische methoden, over sociaaleconomische status, over migratie, over thuistaal en instructietaal, over de kwaliteit van leraren en lerarenopleidingen, over kleuterparticipatie, over kansarmoede, en nog zoveel meer buiten onderwijs.

Daar bleef ik toch ook vandaag nog de stelligheid zien waarmee sommigen hun remedies als de echt effectieve remedies voor het probleem c.q. de problemen naar voor schuiven. Naast alles wat al in de beleidsnota van minister Weyts staat, incl. de terechte verwijzing naar het vele dat al vorige legislatuur op de rails gezet was, werd intussen daarbovenop door de minister een beroep gedaan op Dirk Van Damme, ons allen goed bekend, om een taskforce ter zake samen te stellen en te leiden. En voorts werd in het debat vanuit de oppositie opgeroepen tot hoorzittingen in de Commissie Onderwijs. We zullen zien wat dat dan nog aan meerwaarde zal opleveren.

Tot slot wijs ik nog graag op drie zaken.

Eén. Sihame El Kaouakibi benadrukte dat de kansenmachine die het onderwijs ooit was al een tijd hapert en die rol moest het onderwijs opnieuw opnemen. Ze had gelijk, maar onderschat dat een beetje, vrees ik. Het deed me aan enkele oudere opinieartikelen van Luc Huyse denken: in het kader van de zogenoemde tweede grote democratiseringsbeweging in het onderwijs wees Huyse daarin toen met name op:

  • het grote risico op overbevraging van het onderwijs en zijn personeel;
  • het niet te onderschatten verschil met de eerste democratiseringsbeweging (‘arbeidersklasse’) door typische kenmerken van de allochtone doelgroepen nu: een inkomensprobleem, maar nog veel belangrijker hun thuiscultuur met taalachterstand, geringe vertrouwdheid met onderwijs- en arbeidswereld, afwijzing van de westerse visie op zelfontplooiing;
  • kenmerken van de scholen zelf: leerprogramma’s met monoculturele inhoud, competitiegeest, nadruk op zelfstandige studiehouding;
  • de eigen verantwoordelijkheid van allochtonen die wellicht zelf ook meer kunnen doen dan alleen maar wachten totdat ‘de anderen’ (de overheid) iets doen.[1]

Twee. Kim De Witte had de interessante blog van prof. Kris Van den Branden gelezen: “Begrijpend lezen en PISA: kunnen we iets leren van Ierland?”, gepost op 3 december 2019.

En drie ten slotte. Diezelfde Kim De Witte verwees nog naar het boek van wijlen prof. Koen Jaspaert en Carolien Frijns (2017): “Taal leren – Van kleuters tot volwassenen”.

Lees het verslag van het “Actualiteitsdebat over de verdere achteruitgang van het Vlaams onderwijs in internationaal vergelijkend onderzoek” en bekijk daar ook de video. Het PISA-materiaal zelf, mét de Vlaamse cijfers, is belangrijk voor al wie echt geïnteresseerd is en de beperktheid van krantenartikelen wil overstijgen.

Reageren kan bij wilfried.vanrompaey [at] katholiekonderwijs.vlaanderen (subject: Plenaire%20vergadering%2004-12-2019%20%E2%80%93%20Actualiteitsdebat%20PISA%202018) (Wilfried Van Rompaey).

[1] Huyse, Luc, ‘De nieuwste zoektocht naar talent’, in De Standaard van 10 januari 2005, p. 32; maar nog meer het soortgelijke maar meer uitvoerige Huyse, Luc, ‘Sociale ongelijkheid in het onderwijs: een blijver’, in De Morgen van 15 januari 2005, p. 61.