Relationele en Seksuele Vorming (RSV) in het buitengewoon onderwijs

Wat is RSV?

RSV omvat veel meer dan seksuele voorlichting.

Het Forum Jongeren, Relaties en Seksualiteit heeft een vernieuwde kijk op RSV uitgeschreven onder de titel RSV-Wijzer.
Deze Vlaamse visie op relationele en seksuele vorming kent drie pijlers:

  1. het begeleiden en ondersteunen van de relationele en seksuele ontwikkeling
  2. het ontwikkelen van maatschappelijk valide attitudes, waarden en normen
  3. het vermijden van risico's

Vormen van RSV

In de praktijk van een school kennen we vooral de systematische of formele vorm van RSV. Er worden lesmomenten georganiseerd, leerlingen krijgen individueel of in groepjes informatie. Dat gebeurt gepland en voorbereid. Maar een groot deel van de vorming en opvoeding gebeurt informeel, in de dagdagelijkse omgang. Ouders spelen hier een belangrijke rol. Het grootste deel van de seksuele opvoeding thuis verloopt op een informele manier. Maar ook professionelen leveren hieraan een belangrijke bijdrage. Voorbeelden van informele RSV zijn zeer uiteenlopend. Bijvoorbeeld de waarden en normen die meegegeven worden over mannen en vrouwen, over holebiseksualiteit. De manier waarop (niet) gereageerd wordt op seksistische uitlatingen. Is er openheid voor vragen vanuit de jongeren? En krijgen jongeren antwoord als ze een vraag stellen?

Ook het omgaan met lichamelijk contact is een vorm van informele RSV. Hoe worden toiletbezoeken en verzorgingsmomenten aangepakt? Wie mag de jongere wel en niet aanraken en verzorgen? Mogen stagiairs ingeschakeld worden? Wordt daarvoor toestemming gevraagd aan de jongere zelf? Is er kans dat er buitenstaanders binnenkomen tijdens momenten van verzorging? Blijft de deur openstaan of zijn andere leerlingen aanwezig, omdat men nu eenmaal “alle leerlingen in het oog moet houden”? En wat leren wij aan de jongeren op die manier? In het slechtste geval leren we hen - onbewust en ongewild- dat het normaal is dat verschillende en zelfs nauwelijks bekende mensen hun lichaam, zelfs op intieme plaatsen, aanraken.

Informele vormen van RSV vormen een niet aflatende stroom van leermomenten met een diepe impact. Het is dus van groot belang om bewust met deze vorm van RSV om te gaan. Deze informele vorm van RSV  is de verantwoordelijkheid van iedereen die in contact komt met de jongeren.

Curriculum

Om een leerlijn samen te stellen, vertrek je van ontwikkelingsdoelen. Schoolteams kunnen ontwikkelingsdoelen selecteren uit:

  • De ontwikkelingsdoelen die voor een bepaald onderwijstype zijn vastgelegd;
  • De eindtermen of ontwikkelingsdoelen van het gewoon basisonderwijs.
  • De ontwikkelingsdoelen die voor andere onderwijstypes zijn vastgelegd.

BuBaO

zie leergebied socio-emotionele ontwikkeling

BuSO 

Doelenwijzer

Inspiratie en achtergrondinformatie 

Beleid

Een beleid rond relaties en seksualiteit zorgt voor een houvast voor het team, de leerlingen en hun ouders. Materialen en instrumenten die je kunnen helpen bij het uitwerken van een beleid: