Kinderen en jongeren met een autismespectrumstoornis

Autismespectrumstoornis of kortweg ASS is een pervasieve ontwikkelingsstoornis die de gehele ontwikkeling diepgaand raakt. Ze heeft een permanent karakter en heeft invloed op alle domeinen van het leven. De stoornis bestaat uit moeilijkheden bij het verwerken van cognitieve, taalkundige, motorische en sociale vaardigheden. Opdat leerlingen met Autisme zo optimaal mogelijk zouden kunnen participeren aan alle facetten van de samenleving, is het belangrijk om ‘autisme’ van binnenuit te begrijpen en te achterhalen hoe deze leerlingen waarnemen en denken. 

Omschrijving van de doelgroep

De diagnose Autismespectrumstoornis (ASS) of kortweg Autisme wordt gesteld bij tekortkomingen in twee domeinen: sociale communicatie en interactie en beperkt en repetitief gedrag. Binnen het domein beperkt en repetitief gedrag wordt in de DSM-5 hypo- of hyperreactiviteit op sensorische stimuli meegewogen

Onderwijsaanbod

Kinderen en jongeren met een autismespectrumstoornis kunnen terecht in 

  • Scholen voor buitengewoon onderwijs. 
    Sinds 1/9/2015 is er voor leerlingen met een autismespectrumstoornis (IQ>60) een nieuw type =type 9
  • in het gewoon onderwijs, met of zonder GON-begeleiding.

De Autisme-stoornis situeert zich op het niveau van betekenisverlening en informatieverwerking en wordt pas zichtbaar via het gedrag van de leerling. Dit maakt dat het omgaan met leerlingen met autisme niet altijd makkelijk is. Het juist begrijpen en interpreteren van gedrag is essentieel. Autisme-kennis is vereist om naar aanpak toe de juiste keuzes te maken. 

Leeromgeving

Onderwijs aan leerlingen met ASS is een bewuste keuze en een prachtige uitdaging. Elke leerling met ASS vraagt aanpassingen op maat, die op zichzelf ook steeds in evolutie zijn.

De noodzaak van het creëren van een ASS vriendelijke leeromgeving is daarbij essentieel, maar hoe doe je dat?

Onderstaande tips/ vragen kunnen je hierbij helpen :

Enkele tips :

  • Spreek hen persoonlijk aan.
  • Zeg wat je verwacht en vermeld het gewenste gedrag.
  • Geef expliciete en volledige informatie: zeg wat je bedoelt, ook al lijkt het vanzelfsprekend.
  • Onderscheid hoofd- en bijzaken.
  • Verduidelijk wat de leerling moet kennen en kunnen.
  • Maak zoveel mogelijk gebruik van visualisaties, aangepast aan het ontwikkelingsniveau van de leerling
  • Hou rekening met het tempo: leerlingen met autisme verwerken informatie trager.
  • Vermijd sensorische overlast.
  • Plan ook voldoende ontspanning aangepast aan de leerling.
  • Help hen plannen (vrije tijd, speelplaats, lessen)
  • Help hen organiseren (bank, boekentas, werkplek)

Enkele vragen:

  • Wat betekent verhelderen van de leeromgeving voor jou? Voor elke leerling in je klas?
  • Is het nodig om de ruimte of de tijd te verhelderen of concreter te communiceren voor bepaalde activiteiten, taken, opdrachten, doorheen de dag…?
  • Ben je in staat om je eigen denkstijl aan te passen?
  • Ben je in staat om je eigen communicatie aan te passen?
  • Welke concrete communicatie zet je in?
  • Is mijn communicatie concreet genoeg, steeds weer opnieuw?
  • Is de info die ik heb gegeven concreet genoeg?
  • Is de info die ik heb gegeven visueel genoeg?
  • Heb ik voldoende info gegeven?
  • Heb ik antwoord gegeven op: Wat? Wie? Waar? Waarom? Wanneer? Hoe lang? Wat erna?
  • Hoe kan ik de context (beter) betrekken?
  • Wat is het begripsniveau van je leerling?
  • Hoe denkt hij/zij (bijvoorbeeld visueel of auditief)?
  • Waarin is je leerling sterk?
  • Hoe ervaart de leerling de omgeving op diverse zintuiglijke niveaus?
  • Hoe zit je leerling emotioneel in zijn / haar vel?

Wil je hierover meer weten?  Grijp naar interessante lectuur, school je blijvend bij, en reflecteer samen met collega’s over je eigen handelen.
Een team dat bereid is zichzelf in vraag te stellen, zal ook blijven open staan voor mensen met ASS.

Specifieke leerinhouden

De leerinhouden in het buitengewoon onderwijs worden bepaald door de ontwikkelingsdoelen die de Vlaamse overheid heeft goedgekeurd per type en per opleidingsvorm.  Op de webpagina's  leergebieden BuBaO en het curriculum BuSO vind je meer informatie. In opleidingsvorm 4 worden de leerinhouden bepaald door de leerplannen en de eindtermen.

Het Individueel Handelingsplan (IHP) bevat de functionele ontwikkelings- en educatieve behoeften, maar houdt dus op een specifieke manier rekening met de leerdomeinen.

Het is zeer belangrijk om de juiste prioriteiten te bepalen.  Deze zijn verschillend voor elke leerling.

Het is belangrijk dat leerlingen met autisme succeservaringen kunnen opbouwen.  Een  leertraject “op maat” aanbieden en een positieve benadering van de leerling is zeer belangrijk waarbij belonen beter werkt dan straffen.

Thema's

Stages

  • Instrumenten ontwikkeld in het kader van het project autisme, onderwijs, stage en tewerkstelling.
    Deze DVD is bedoeld voor al wie in het gewoon en buitengewoon onderwijs te maken heeft met leerlingen met een autismespectrumstoornis.
    Deze DVD kan besteld worden rechtstreeks bij de Vlaamse overheid.
  • Het educatief pakket ‘GEPRIKKELD OM TE WETEN – studeren met autisme’ is een initiatief van de Arteveldehogeschool en heeft tot doel de lectoren, docenten, professoren, studentenbegeleiders, studenten, ouders en hulpverleners te sensibiliseren en te informeren over de specifieke noden van studenten met een autismespectrumstoornis (ASS) zowel in de overstap naar, als in het hoger onderwijs zelf. Het educatief pakket bestaat uit een boek, een dvd en een website.

Levensloopmodel

Het Avanti-project ontwikkelde een levensloopmodel. Je kan het boek 'levensloopmodel - werken met autisme' bestellen bij uitgeverij Garant.

Begeleidingsaanbod

  • De begeleiders competentieontwikkeling van jouw regio nemen je vragen over autisme en type 9 op.
    Els Van Schelvergem neemt vanuit de centrale diensten type 9 voor haar rekening.
  • Centrale stuurgroep ASS (CSA) is een reflectiegroep over type 9 / autisme. 

Nascholing

2016-2017
Autisme: aanbod voor BuO, GON en gewoon onderwijs

Literatuur

Autisme in woord en beeld
Gids voor hulpverleners: overzicht van publicaties voor ouders en leerkrachten
Katrien Impens en Tine Devos (red.) 2012 - losbladig in ringmap
 - ISBN 90-5873-053-0

Links

  • Onder de ijsberg kijken? Gedrag van uw leerlingen met autisme begrijpen?
    De ondersteuningsmatrix Autisme-Revisie (OM ASS-R) is een instrument dat op basis van 6 parameters je samen met collega's laat reflecteren over de ondersteuningsnoden en onderwijsbehoeften van jouw leerlingen met autisme of een vermoeden van autisme, de klasgroep of het team. Om het onderwijsaanbod meer op maat van jouw leerlingen te organiseren, worden in het zorgcontinuüm aanpassingen, ondersteuning en doelen voor de leerling, zijn groep of de leerkrachten/therapeuten genoteerd.

    woordwolk autisme